Portretzomer 2026: acht manieren om anders naar gezichten te kijken

Een portret hoeft niet op een gezicht te lijken om iets over een persoon te vertellen. Tegelijk kan een technisch perfecte gelijkenis volledig gesloten blijven. Precies tussen die twee uitersten ligt deze zomer een opvallend rijk tentoonstellingsaanbod. Wie gericht kijkt, ziet niet alleen wie er is afgebeeld, maar vooral welke keuzes een maker gebruikt om nabijheid, karakter of afstand te creëren.

1. Twee schilders, twee soorten intensiteit

Charley Toorop & Pyke Koch — Alles of niets in Museum MORE zet twee twintigste-eeuwse figuratieve schilders voor het eerst uitgebreid naast elkaar. Toorop werkt vaak frontaal en direct: een gezicht staat er, bijna als een fysieke aanwezigheid. Koch bouwt trager en gladder aan een raadselachtig beeld. Het interessante is niet wie van de twee “realistischer” schildert, maar hoe penseelvoering en afwerking je verhouding tot de geportretteerde veranderen.

Kijk bij ieder portret eerst tien seconden naar de ogen en daarna alleen naar de randen van het gezicht. Zo wordt zichtbaar hoeveel van de uitdrukking eigenlijk door houding, haar, kleding en achtergrond wordt gedragen.

2. Oude schilderkunst door een nieuwe lens

In Pentimenti — Stephan Vanfleteren tussen de meesters hangen zestien foto’s tussen de vaste collectie van het Mauritshuis. Vijftien daarvan zijn voor het project gemaakt. Vanfleteren vertaalt geen schilderijen één op één; hij reageert op hun licht, thema’s en onvolmaaktheden. Daardoor wordt vergelijken een actieve bezigheid. Waar leidt een schilder je met kleur, en waar doet een fotograaf dat met scherpte of zwart?

3. Dichtbij is ook een werkwoord

Het Rijksmuseum toont in Ed van der Elsken. Dichtbij niet alleen bekende straatfoto’s, maar ook contactafdrukken, notities, donkere-kamerexperimenten en boekmodellen. Dat maakt de tentoonstelling relevant voor iedereen die denkt dat een spontaan portret simpelweg “gebeurt”. Nabijheid ontstaat doordat een fotograaf reageert, selecteert en soms nadrukkelijk aanwezig is.

Let op de afstand tot de persoon én op de afstand tot de achtergrond. Een halve stap verandert al of iemand onderdeel van een straat wordt of eruit loskomt.

4. Wanneer fotografie werkelijkheid bouwt

Can Love Be a Photograph in Kunstmuseum Den Haag volgt veertig jaar samenwerking van Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin. Hun beelden zitten tussen mode, kunst en portret in en maken zichtbaar dat iedere foto geconstrueerd is: door kadrering, kleding, digitale bewerking en de relatie met het model. Dat is geen bezwaar tegen fotografie, maar juist de kern ervan.

5. Het zelfportret als speelruimte

In Wunderkind bij Huis Marseille gebruikt Martine Gutierrez het zelfportret niet als vaste zelfbeschrijving. Fotografie, performance, jeugdarchief en verzonnen rollen lopen in elkaar over. Zet deze tentoonstelling naast Inez & Vinoodh en er ontstaat een bruikbare vraag: laat een portret zien wie iemand is, of wat iemand op dat moment mogelijk maakt?

6. Intimiteit zonder effectbejag

Carla Kogelman: A Closer Look is vanaf 17 juli weer te zien in het vernieuwde Museum Amersfoort. Kogelman fotografeert dagelijkse, vaak kwetsbare momenten. De audiotour laat ook geportretteerden aan het woord. Dat is belangrijk: een portret is nooit alleen het beeld van de fotograaf, maar ook de ruimte die de geportretteerde krijgt.

7. Een nieuwe generatie realisten

Museum MORE koppelt in Nothing Makes Me Feel As Good de olieverfschilderijen van Bobbi Essers aan de balpentekeningen van Robin Wen. Hun scènes van vrienden en nachtleven zijn zorgvuldig uitgesneden en toch los van sfeer. De les voor een eigen portretfoto: je hoeft niet alles te tonen. Een hand, een rug of een blik buiten beeld kan meer spanning geven dan een volledig uitgelegd tafereel.

8. De galerie als kijklaboratorium

Galerie Mokum toont tot en met 31 juli een groep nieuwe figuratieve werken; Spotted Horse Gallery in Laren presenteert tot en met 8 augustus een thematische groepsexpositie. Een galeriebezoek is vaak kleiner en directer dan een museumbezoek. Je kunt materiaal en verf van dichtbij vergelijken en één vraag langer vasthouden. Begin bijvoorbeeld met: welk werk blijft overeind als je de titel niet kent?

De gemene deler van deze tentoonstellingen is niet stijl, periode of medium. Het is aandacht. Een goed portret dwingt je om langzamer te kijken dan je op een scherm gewend bent. De volledige agenda houdt de actuele einddata en directe links naar de organisatoren bij. Wie die observaties wil toepassen op een eigen beeld, kan beginnen met de controlepunten voor een goede foto voor een portret.

Bronnen en controle

De feiten en bezoekdata zijn gecontroleerd op 14 juli 2026. Tentoonstellingsinformatie kan wijzigen; controleer voor vertrek altijd de officiële pagina.

• Museum MORE — Charley Toorop & Pyke Kochmuseummore.nl
• Mauritshuis — Pentimentimauritshuis.nl
• Rijksmuseum — Ed van der Elsken. Up Closerijksmuseum.nl
• Kunstmuseum Den Haag — Can Love Be a Photographkunstmuseum.nl
• Huis Marseille — Martine Gutierrez: Wunderkindhuismarseille.nl
• Museum Amersfoort — Carla Kogelman: A Closer Lookmuseumflehite.nl

Zo werken en controleren we